ایران و معماری جدید کریدورها
به گزارش سیب پال، معماری جدید کریدورهای اوراسیا درحال ایجاد است و ایران در نقطه اتصال این شبکه پیچیده قرار دارد.
در تحولات تازه ژئوپولیتیکی اوراسیا ترانزیت دیگر یک موضوع فقط فنی یا زیرساختی نیست. آن چه امروز درحال تشکیل است یک بازآرایی جدی در منطق تجارت منطقه ای است؛ جایی که مسیرهای حمل و نقل به ابزارهای نفوذ اقتصادی و حتی اهرم های ژئوپولیتیکی تبدیل گشته اند.
از کریدور شمال–جنوب گرفته تا مسیر ترانس خزر و پروژه های اتصال آسیای مرکزی به جنوب آسیا یک واقعیت بالاتر از هر زمان دیگری خودنمایی می کند: جهان درحال حرکت از «مسیرهای ثابت» به سوی «شبکه های کریدوری» است.
در این فضا دیگر رقابت تنها بین کشورها نیست؛ بلکه میان مسیرها و زنجیره های اتصال است. هر کریدور تلاش می کند سهم بیشتری از جریان کالا، انرژی و ترانزیت منطقه ای را به خود اختصاص دهد. همین مساله سبب شده نقشه ترانزیتی اوراسیا بجای یک خط مشخص به مجموعه ای از مسیرهای موازی، مکمل و در بعضی موارد رقیب تبدیل شود؛ مسیری که در آن امنیت، هزینه حمل و نقل، ثبات سیاسی و کیفیت زیرساخت ها تعیین کننده تر از جغرافیای صرف هستند.
در چنین فضایی ایران در یکی از حساس ترین موقعیت های ژئوپولیتیکی منطقه قرار گرفته است. موقعیتی که از یک سو امکان اتصال به آبهای آزاد در جنوب، دریای خزر در شمال، آسیای مرکزی در شمال شرق و شبه قاره هند در شرق را فراهم می آورد و از دیگر شو، کشور را در معرض رقابت شدید کریدورهای پیرامونی قرار داده است.
این جایگاه بااینکه در نظریه ایران را به یک نقطه اتصال مهم ترانزیتی تبدیل میکند، اما در عمل نیازمند تکمیل زیرساخت ها و هماهنگی گسترده تر در سطح منطقه ای است.
دالان ایران–پاکستان؛ یک مسیر درحال جدی شدن
در این چارچوب فعال سازی دالان ترانزیتی ایران و پاکستان یکی از تحولات مهم ماه های اخیر بحساب می آید. این مسیر که از مرزهای شرقی کشور در میرجاوه و ریمدان شروع و به بنادر مهم پاکستان مانند کراچی و گوادر متصل می شود، می تواند به یکی از شریان های مکمل تجارت منطقه ای تبدیل گردد.
پاکستان با جمعیتی بالاتر از ۲۵۰ میلیون نفر و دسترسی به آبهای آزاد اقیانوسی خصوصاً بوسیله بنادر راهبردی خود، ظرفیت قابل توجهی در زنجیره تامین منطقه ای دارد. در مقابل کشورمان از این مسیر می تواند نقش حلقه واسط میان بنادر جنوبی و بازارهای آسیای مرکزی را تقویت کند؛ نقشی که در سالهای گذشته کمتر بصورت کامل بالفعل شده است.
مرزهای شرقی؛ از گذرگاه سنتی تا نقطه اتصال لجستیکی
مرزهای میرجاوه و ریمدان نیز درحال تغییر نقش هستند. این مرزها که قبل تر بیشتر بعنوان گذرگاه های سنتی شناخته می شدند، حال درحال تبدیل شدن به نقاط اتصال لجستیکی در شبکه ترانزیتی منطقه اند. توسعه زیرساخت های ریلی، پیشرفت ظرفیتهای گمرکی و بهبود مسیرهای دسترسی، می تواند این نقاط را به مراکز مهم تبادل کالا تبدیل کند.
نکته مهم اینست که این مسیرها فقط برای واردات یا صادرات مستقیم تعریف نمی شوند، بلکه ظرفیت بالایی برای ترانزیت مجدد و اتصال زنجیره های تامین چندلایه دارند؛ موضوعی که در اقتصاد امروز منطقه اهمیت رو به ازدیادی پیدا کرده است.
کریدورها بجای کشورها
در سطح کلان تر آن چه در نشست ها یا طرح های اتصال منطقه ای دیده می شود، نشان داده است رقابت اصلی از سطح کشورها به سطح کریدورها منتقل شده است. افغانستان، آسیای مرکزی، قفقاز، ایران و پاکستان هرکدام قسمتی از این شبکه درحال تغییر هستند؛ شبکه ای که در آن هیچ مسیر واحدی دیگر انحصار جریان ترانزیت را در اختیار ندارد.
در واقع بجای یک شاهراه غالب با مجموعه ای از مسیرهای موازی روبرو می باشیم که بسته به شرایط سیاسی، امنیتی و اقتصادی، سهم خودرا از جریان کالا جابه جا می کنند. همین مساله سبب شده انعطاف پذیری و تنوع مسیرها به یک اصل اساسی در سیاستهای ترانزیتی کشورها تبدیل گردد.
ایران در نقطه ای قرار دارد که می تواند از یک کشور فقط عبوری به یک بازیگر تنظیم کننده در شبکه ترانزیتی اوراسیا تبدیل گردد. اما تحقق این نقش، تنها با اتکا به موقعیت جغرافیایی امکان ندارد. آن چه تعیین کننده خواهد بود سرعت توسعه زیرساخت ها، هماهنگی نهادی و توان کشور در فعال سازی همزمان مسیرهای شرقی، جنوبی و شمالی است؛ مسیری که اگر به درستی پیش برود می تواند جایگاه ایران را در معماری جدید کریدورهای منطقه ای تثبیت کند.
به طور خلاصه، این مسیر که از مرزهای شرقی کشور در میرجاوه و ریمدان شروع و به بنادر مهم پاکستان مانند کراچی و گوادر متصل می شود، می تواند به یکی از شریان های مکمل تجارت منطقه ای تبدیل گردد.
پاکستان با جمعیتی بیشتر از ۲۵۰ میلیون نفر و دسترسی به آبهای آزاد اقیانوسی به ویژه بوسیله بنادر راهبردی خود، ظرفیت قابل توجهی در زنجیره تأمین منطقه ای دارد. گسترش زیرساخت های ریلی، پیشرفت ظرفیت های گمرکی و بهبود مسیرهای دسترسی، می تواند این نقاط را به مراکز مهم تبادل کالا تبدیل کند.
نکته مهم این است که این مسیرها فقط برای واردات یا صادرات مستقیم تعریف نمی شوند، بلکه ظرفیت بالایی برای ترانزیت مجدد و اتصال زنجیره های تأمین چندلایه دارند؛ موضوعی که در اقتصاد امروز منطقه اهمیت رو به ازدیادی پیدا کرده است.
در سطح کلان تر آنچه در نشست ها یا طرح های اتصال منطقه ای دیده می شود، نشان داده است رقابت اصلی از سطح کشورها به سطح کریدورها منتقل شده است. اما تحقق این نقش، تنها با اتکا به موقعیت جغرافیایی امکان ندارد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
جدیدترین مطالب مرتبط در سیب پال
نظرات بینندگان سیب پال در مورد این مطلب